Tehlikeyle gırgır geçiyorum

Giovanni Grazzini’nin Fellini ile yaptığı söyleşiden oluşan ve İtalya’da 1983 yılında yayımlanan “Federico Fellini” adıyla Agora Kitaplığı yayınları arasında çıkan kitapta, ünlü yönetmen kendini ve sanatını anlatıyor. Grazzini’nin soruları Fellini hayranlarının öğrenmek istediklerinin çoğunu karşılıyor. Aslında birileriyle yaptığı görüşme sırasında anlamsız şeyler konuşan ya da hiçbir şey söylememek için konuşan biri... Kimi zaman davet bile edilmeden içine daldığı konuşmalar, kimi zaman da konuşma imkanı varken içine gömüldüğü sessizlikler...

Fellini kendini anlatırken tipik bir Romalı olmadığını söylemekle, sıra dışı biri olduğunu fark ettiriyor: “(...) genel kanıya göre, Romalılar dışa dönük, nefsine düşkün, eli açık, çok sosyal, insanlarla birlikte olmaktan hoşlanan, iyi masallardan zevk alan, siyasete tutkunluk derecesinde bağlı, kendini dinsiz diye tanıtan, ancak karısıyla kızlarını bir ailede Tanrı’yla ilişkileri geliştirmesi gereken kişiler de olmalıdır.” sözleriyle belirttiği tipik özelliklerin hiçbirine uymadığının altını çiziyor.
Peki kimdir Fellini? Nasıl biridir? Korkuları, aşkları, hayata bakışı, dünya görüşü, sanat anlayışı gibi merak edilen soruların cevaplarını, kimi zaman kaçmaya yeltense de, “Belki çocuksu ve sorumsuz bir tutum ama, orada yalnızca beni ilgilendiren şeylerle adını koymak gerekirse, film çekmekle uğraşarak kaçtığım tehlikeyle gırgır geçiyorum. Tavrımın belki de bir miktar nevrotik olduğunu, büyümeyi yadsıma anlamına geldiğini, kısmen de faşizm döneminde yetişmiş olmamla belirlendiğini ve bu nedenle siyasete kendi iradesiyle katılmayı bilmeyişimden kaynaklandığını kabul ediyorum. Siyasetin büyüklere göre olduğunu, toplu tarih kitaplarımızda belirtildiği gibi...” diye birkaç ipucu veriyor.

Varoluşçuluğun kıyısında...

Dostoyevski’de sarsıcı ve dokunaklı bir soruşturma alanı oluşturan bilinçaltıyla kollektif, kayıtsız, metafizik bir bilinçaltının su yüzüne çıkmasını, Kafka’nın Değişim’indeki bireysel bilinçaltını önemsiyor. Kendisini en çok Kafka’nın derinden etkilediğini düşünüyor. “Şeylerin gizemli yanlarına, çözülemezliklerine kafa tutma, günlük olayları büyü haline getirebilme tarzı beni çarpmıştı.”
Ünlü sinema yönetmenlerden, “büyüleyici bir ayindeki gibi sihirli, olağanüstü Kurosawa”yı beğeniyor. “Bergman’ı daha ciddi, belki de daha mutsuz bir büyük ağabey olarak görüyordum. Belki de daha az mutsuz, çünkü onda mutsuzluk, fantazmlarıyla amansız bir tartışma içine girmiş gibidir.”

Kendi filmlerine dair …

Amarcord’da ortaokul ve lise yıllarını, Strada’da, derin karşıtlıkları, mutsuzlukları, geçmişe özlemleri, akıp giden zamana ilişkin önsezileri, Dolce Vita (Tatlı Hayat)’nın Roma’sının bir içkent olduğunu ve filmin adının hiçbir ahlaki ya da eleştirel kaygı taşımadığını, her şeye rağmen hayatın kendine özgü derin ve yadsınamaz bir yumuşaklığı, Aylaklar’, Casanova, Decameron ve Öfkeli Roland…
İlle de Satrycon’la: “Petrone’yi ( İ.Ö. 521-441 yılları arasında yaşamış eski Yunan şairi.) yeniden okudum. Petrone’yi okuyunca, Yüzyılların tozlarının tamamen durmuş bir kalbin atışlarını muhafaza ettiği fikri, beni büyülemişti. (…) Belleğin eski Roması ile geleceğin bu fantastik izleyicisi arasında, böylesine ince ve hiç kopmamış bağlar, böylesine gizli bir anlaşma bulunduğunu birden açığa vuran film artık benim olmaktan çıkmıştı sanki.

Varlığımın esas yönü, görüntüler aracılığıyla öyküler anlatmak olduğuna göre, öyle sanıyorum ki, özel hayatım da çalışmanın en büyük kısmını oluşturacak şekilde örgütlenmişti. Zaten biçimsel açıdan Satrycon’un ve Casanova’nın en çekici filmlerim olduğunu düşünüyorum.”

Filmlerinden bazıları:

1950- Varyete Işıkları, 1952- Beyaz Şeyh, 1953- Aylaklar, 1954- Sonsuz Sokaklar, 1955-Kalpazanlar Çetesi, 1956-Cabiria Geceleri, 1960 Tatlı Hayat, 1962- Boccacio 70, 1963 Sekiz Buçuk, 1965-Ruhların Giulietta’sı, 1969-Satyricon, 1972-Roma, 1973-Amarcord, 1976-Casanova, 1978-Orkestra Provası, 1980-Kadınlar Kenti, 1983-Ve Gemi Gidiyor, 1986-Ginger ve Fred, 1987-Görüşme, 1990-Ayın Sesi…
Correre della Sera’nın sinema eleştirmeni Giovanni Grazzi’nin ustaca yönlendirdiği söyleşisinin yayımlandığı “Federico Fellini” adlı kitapla ünlü yönetmeni yakından tanıma fırsatını sunuyor.

FEDERİCO FELLİNİ
Giovanni Grazzini
Agora Kitaplığı
176 sayfa,
Ağustos 2006
ISBN: 9944-916-37-4

(Vedat Çetin- Evrensel)